Warszawa przed Pałacem Kultury i Nauki [Zdjęcia]

    0
    244

    Ponad 150 kamienic przepadło bezpowrotnie, żeby można było zbudować Pałac Kultury i Nauki. Bezpowrotnie znikła z mapy Warszawy ulica Wielka, a po Zielnej, czy Złotej zostały tylko poprzerywane fragmenty. Odcięte od siebie, samotne. Wszyscy znamy pałac, ale jak wyglądała stolica przed nim?

     

    Przed wojną i pałacem to kolejna wydana przez DSH książka Magdaleny Stopy, autorki słynnych “Ostańców”. Autorka opisuje historię tej części Śródmieścia Warszawy, którą obecnie zajmuje Pałac Kultury i Nauki oraz plac Defilad. Najstarsza i największa w Polsce wytwórnia płytowa Syrena-Record, siedziba Polskiego Radia czy pierwsza w Warszawie powojenna kawiarnia, słynna Café Fogg przy Marszałkowskiej 119 – to tylko niektóre miejsca przypomniane w książce.

     

     

    Niemieckie zdjęcie lotnicze wykonane tuż przed wybuchem powstania, 27 lipca 1944 roku. Jasne miejsca to puste parcele po domach zburzonych w efekcie niemieckich nalotów we wrześniu 1939 roku oraz bombardowań sowieckich w czasie niemieckiej okupacji. Zdjęcie z The National Archives w College Park/prywatna kolekcja Zygmunta Walkowskiego.
    Fot. the National Archives w College Park/prywatna kolekcja Zygmunta Walkowskiego.1_DSH_PrzedPalacem_10
    Samochodowa reklama kapeluszy firmy E. Mieszkowski, która znajdowała się w kamienicy przy ul. Marszałkowskiej 109/Chmielnej 42, lata trzydzieste XX wieku.
    Fot. zbiory Emila Mieszkowskiego/Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA.

     

    2_DSH_PrzedPalacem_26

     

     

    Fragment domu przy Marszałkowskiej 127, Marszałkowska 129, fragment domu numer 131, około 1937 roku.
    Fot. Archiwum Państwowe w Warszawie/Referat Gabarytów.

    3_DSH_PrzedPalacem_47

    1. Zielna w 1948 roku. Kolejka służąca do wywożenia gruzu. W głębi dawna siedziba Polskiego Radia – Zielna 25 oraz budynki PAST-y: Zielna 37 i 39.
    Fot. PAP.

    Odgruzowywanie stolicy

    Kamienica przy Zielnej 27 róg Świętokrzyskiej 43, róg Wielkiej 28, 1942 rok. Zbudowano ją w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Na początku XX wieku należała do spółki warszawskich cukierników – Bliklego i Zawistowskiego. Pod koniec lat dwudziestych część pomieszczeń wynajęło Polskie Radio.
    Fot. APW/Referat Gabarytów.

     

    5_DSH_PrzedPalacem_71

     

    Wielka 7 róg Złotej 21, 1941 rok.
    Fot. APW/Referat Gabarytów.

     

    6_DSH_PrzedPalacem_77

     

    Chmielna 43, fragment domu przy Chmielnej 41, 1938 rok.
    Fot. APW/Referat Gabarytów.

     

    7_DSH_PrzedPalacem_95
    1. Z lewej dom narożny Złota 13/Marszałkowska 113, około 1909 roku.
    Fot. Pocztówka z prywatnej kolekcji Pawła Stali.

    8_DSH_PrzedPalam_104
    Podwórko kamienicy przy Złotej 32, nagrodzone w konkursie „Warszawa w kwiatach”, 1932.
    Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe.

     

    9_DSH_PrzedPalacem_105

     

    Ulica Marszałkowska w 1928 lub 1929 roku – zdjęcie wykonane w kierunku Świętokrzyskiej z balkonu II piętra domu nr 112, znajdującego się między Złotą a Chmielną; na lewo tramwaj wyjeżdża ze Złotej.
    Fot. Tygodnik „Stolica”, depozyt Zygmunta Stępińskiego

     

    10_DSH_PrzedPalacem_108

    Widok Siennej w latach okupacji. Od prawej: gruzy kamienic przy Siennej 10 i 12, domy pod numerami 14, 14A, 16. Dalej – ciąg budynków od numeru 18 do 32 (najwyższy), skrzyżowanie z Sosnową i kolejne domy przy Siennej. Na pierwszym planie przystanek omnibusu kursującego po terenie getta. Zdjęcie wykonane w 1940 lub 1941 roku.
    Fot. Stanisław Baranowski/ kolekcja Anny Zajączkowskiej

    11_DSH_PrzedPalacem_124

    Wykop pod fundamenty PKiN. W tle budynki, od wyburzenia których na krótko odstąpiono. Pośrodku gmach przy ulicy Siennej 16, maj 1952. PAP/Zdzisław Wdowiński.

    budowa wykopy Pałac Kultury i Nauki
    1. Od prawej: wypalona kamienica pod numerem 4, dalej Śliska 6/8. Na pierwszym planie ruiny z przejazdem bramnym kamienicy przy Siennej 10. Zdjęcie, zrobione w 1942 lub 1943 roku.
    Fot. Wikimedia Commons.

    13_DSH_PrzedPalacem_147

    Ulica Śliska w kierunku wschodnim, jesień 1939 roku. Z lewej elewacja kamienicy pod numerem 12 i gruzy Śliskiej 10. Perspektywę zamyka dom przy Wielkiej 18.
    Fot. Zbiory rodzinne Jana Kobuszewskiego

    14_DSH_PrzedPalacem_150

    Widok Dworca Warszawsko-Wiedeńskiego i ulicy Marszałkowskiej w kierunku Ogrodu Saskiego, 1890.
    Fot. Konrad Brandel, Muzeum Warszawy.

     

    15_DSH_PrzedPalacem_162

    Dworzec Główny w Alejach Jerozolimskich podczas okupacji. Przed wejściem do gmachu propagandowa instalacja niemiecka z literą „V”.
    Fot. Muzeum Powstania Warszawskiego.

     

    16_DSH_PrzedPalacem_167

    Spacery z Magdaleną Stopą śladami opisanych w książce ulic:

    • Tu była ulica Wielka... 1 sierpnia (sob.) godz. 12.00, zbiórka: Bar Studio;
    • Tu była ulica Chmielna…  23 sierpnia (niedz.), godz. 11.00, zbiórka: Bar Studio;
    • Tu była ulica Śliska… 27 września (niedz.), godz. 12.00, zbiórka: Bar Studio.

    Wydawca: Dom Spotkań z Historią, Warszawa 2015
    Zdjęcia współczesne: Jan Brykczyński
    Zdjęcia historyczne: Archiwum Państwowe w Warszawie, Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy, Biblioteka Politechniki Warszawskiej, Biblioteka Narodowa, Filmoteka Narodowej, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie, Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa, Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, Muzeum Narodowe w Warszawie, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Żydowski Instytut Historyczny, kolekcje prywatne: Ludwika Dobrzyńskiego, Tomasza Lerskiego, Roberta Marcinkowskiego, Sławomira Rybałtowskiego, Pawła Stali, Zygmunta Walkowskiego, Anny Zajączkowskiej i Joanny Zawadzkiej oraz zbiory rodzinne bohaterów książki.
    Projekt graficzny: Andrzej Budek/ Kot Bury
    Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
    Patronat medialny: Polskie Radio Trójka, dzieje.pl, Warszawski Magazyn Ilustrowany „Stolica”, nowawarszawa.pl