To pierwsza zima, gdy trucicieli powietrza w Warszawie tropi nowy, elektryczny smogowóz – mobilne laboratorium Straży Miejskiej. Pojazd został kupiony dzięki wsparciu z programu Fundusze Europejskie dla Mazowsza 2021–2027. Jest nowy we flocie Straży i od razu trafił na najsroższą od kilku lat zimę.
Od tego sezonu grzewczego funkcjonariusze Oddziału Ochrony Środowiska wykorzystują do kontroli nowe, elektryczne i mobilne laboratorium, popularnie nazywane „smogowozem”. Z takich pojazdów Straż Miejska m.st. Warszawy korzysta od kilku lat. Ale najnowsze, zakupione dzięki wsparciu Unii Europejskiej „mobilne laboratorium do kontroli jakości powietrza na terenie Warszawy” w znaczący sposób wpływa na komfort pracy i skuteczność działań strażników.
– Ten smogowóz jest skonfigurowany typowo do kontroli czystości powietrza. Podobnie jak inne nasze pojazdy, wyposażony jest we wrażliwe czujniki pyłów zawieszonych PM 2,5 oraz PM 10. Dysponujemy dużym przybliżeniem i obraz jest bardzo wyraźny. W miejscach, w których podejrzewamy stosowanie nieprzepisowego opału, wysuwamy maszt i operując obiektywem jesteśmy w stanie bardzo dokładnie zlokalizować źródło dymu z dużej odległości. No i jak na pojazd służący do kontroli powietrza przystało ma napęd elektryczny – komentuje jeden z jego operatorów starszy inspektor Jarosław Kozłowski z Oddziału Ochrony Środowiska Straży Miejskiej m.st. Warszawy.
Ponad 500 kontroli w miesiąc
Kontrolowane są zarówno posesje zamieszkałe: domki oraz budynki wielorodzinne, jak i nieruchomości, w których prowadzona jest działalność gospodarcza. Czynności mają charakter kompleksowy i obejmują m.in. sprawdzenie gospodarki odpadami, sposobu ich składowania i pozbywania się, ewentualnego spalania odpadów, stanu czystości nieruchomości oraz stosowania się do zasad usuwania odpadów ciekłych. Każdego miesiąca strażnicy miejscy przeprowadzają średnio 500 takich kontroli.
Mroźny styczeń obfitował w zgłoszenia dotyczące zanieczyszczania powietrza. Do straży miejskiej wpłynęło 370 takich powiadomień – najwięcej z Białołęki (450) i Wawra (64) najmniej ze Śródmieścia (6) i Wilanowa (8). W wyniku przeprowadzonych interwencji, strażnicy z Oddziału Ochrony Środowiska nałożyli 25 mandatów karnych, a w 7 przypadkach zastosowali pouczenia.
Co roku funkcjonariusze przeprowadzają około 6 500 kontroli. Od grudnia także z wykorzystaniem elektrycznego mobilnego laboratorium, które będzie intensywnie pracować na rzecz poprawy jakości powietrza w Warszawie.
Pomiary i monitoring
Walka ze smogiem w Warszawie opiera się na rzetelnych danych terenowych. Dzięki szczegółowej inwentaryzacji możliwe stało się określenie, z jakich urządzeń grzewczych korzystają mieszkańcy. Kluczową rolę odgrywają również pomiary jakości powietrza, które wskazują obszary wymagające największego wsparcia. Monitoring prowadzony jest za pomocą miejskich stacji pomiarowych oraz urządzeń Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Sieć uzupełnia 108 czujników rozmieszczonych w całym mieście.
Ważnym elementem systemu antysmogowego są dotacje. Początkowo służyły one przede wszystkim wymianie najbardziej emisyjnych kotłów, tzw. kopciuchów. Obecnie obejmują także modernizację kotłowni oraz inwestycje w odnawialne źródła energii, takie jak panele fotowoltaiczne, pompy ciepła, turbiny wiatrowe czy kolektory słoneczne. Procesowi temu towarzyszy wsparcie ekodoradców i urzędników odpowiedzialnych za podpisywanie i rozliczanie umów, co zapewnia bezpieczeństwo i przejrzystość udzielanych dotacji. Skuteczność wprowadzanych zmian kontrolują patrole Straży Miejskiej.
Efekty
Systemowe działania przyniosły wyraźne rezultaty. Od momentu wprowadzenia uchwały antysmogowej w 2017 roku z użytkowania wycofano 92% kopciuchów. Na początku programu funkcjonowało około 15 tys. takich urządzeń, natomiast obecnie pozostało jedynie 1266 kotłów bezklasowych, z czego 63 znajdują się w zasobie komunalnym. Poprawa widoczna jest również w danych pomiarowych. Analizy długookresowe wskazują na stały spadek poziomu zanieczyszczeń. Zimą 2025 roku odnotowano jedynie 4 epizody smogowe, podczas gdy w 2017 roku dni z przekroczeniami norm było aż 30.
