REDAKCJA

REKLAMA

POLITYKA PRYWATNOŚCI

Upamiętnienie w miejscu jednego z największych grobów masowych w Europie

Strona główna Infrastruktura Upamiętnienie w miejscu jednego z największych grobów masowych w Europie

Na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie dobiegły końca prace nad upamiętnieniem Żydów zmarłych lub zamordowanych na ulicach getta warszawskiego i pochowanych w jednym z największych grobów masowych w Europie.

W pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej w Warszawie pochówki Żydów zmarłych w stolicy odbywały się w indywidualnych grobach, zgodnie z tradycją i prawem żydowskim. Później, gdy w getcie warszawskim umierały dziesiątki i setki ludzi dziennie, zaczęto ich grzebać w masowym grobie na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej.  W dwóch dołach o wymiarach 10×10 i 10×20 metrów i głębokości 8 metrów spoczęło według historyków od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy bezimiennych ofiar nazistów.

Żydzi zamordowani w getcie warszawskim w czasie drugiej wojny światowej to ogromna strata dla całej światowej społeczności żydowskiej jak i dla społeczności Warszawy– dla jej życia duchowego, tradycji i kultury – mówi Michael Schudrich, Naczelny Rabin Polski. – W judaizmie dusza jest źródłem świętości, a ciało jest naczyniem, które nosi w sobie świętość. Zgodnie z tradycją i prawem żydowskim ludzkie ciało pozostaje święte nawet po śmierci i jest takie aż do dnia zmartwychwstania. Dlatego upamiętnienia tysięcy zmarłych Żydów i możliwość modlitwy we właściwym miejscu ich pochówku są dla nas bardzo ważne i potrzebne – dodaje Rabin Michael Schudrich.

Granice masowego grobu

Po wojnie ofiary Zagłady pochowane w grobie masowym na cmentarzu żydowskim przy Okopowej pozostawały nie upamiętnione, a granice grobu zacierały się. 

Groby masowe w Warszawie to dojmujący symbol końca społeczności żydowskiej stolicy – mówi Lesław Piszewski, Przewodniczący Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. W grobach tych spoczywają Żydzi, którzy umierali lub byli zabijani na ulicach getta warszawskiego. Ci, którzy dożyli do jego likwidacji, zostali w większości wymordowani podczas powstania w getcie, między 19 kwietnia a 16 maja 1943 roku, i w obozie zagłady w Treblince – dodaje Lesław Piszewski.

W latach sześćdziesiątych XX wieku artyści – Hanna Szmalenberg i Władysław Kalarus –  zaprojektowali upamiętnienie zamordowanych Żydów tworząc kamienny krąg z głazów z białego marmuru i czarną płytą z inskrypcją.

W 2021 roku dr Sebastian Różycki z Zakładu Fotogrametrii, Teledetekcji i Systemów Informacji Przestrzennej Politechniki Warszawskiej ustalił dokładne granice grobu. Było to  możliwe dzięki pracom badawczym prowadzonym na terenie cmentarza przez Fundację Dziedzictwa Kulturowego we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym, a także analizie fotografii lotniczych i zdjęć z lat 1941-1942 przechowywanych w ŻIH. Ustalenie granic spowodowało rozpoczęcie prac archeologiczno-porządkowych pod nadzorem Komisji Rabinicznej. W ich wyniku przeniesiono symboliczne pomniki, stojące w miejscu masowego grobu, do innej części cmentarza.

Upamiętnienie

Latem  2021 roku Zarząd Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie i Fundacja Dziedzictwa Kulturowego podjęli decyzję o upamiętnieniu ofiar Holokaustu w stolicy we właściwych granicach masowego grobu. Projekt monumentu wykonał zespół architektów z firmy Archiworks: Karol Dzik, Maciej Szpalerski i Krzysztof Matuszewski.

W centralnym miejscu upamiętnienia,  pomiędzy dwoma oryginalnymi wykopami,  stanął   ażurowy monument z zawieszonymi w powietrzu kamieniami, układający się w kształt złamanej kolumny – symbolu przerwanego życia. Poniżej znajduje się zachowana z pierwszego upamiętnienia płyta z inskrypcją. Pomnik jest najważniejszym punktem miejsca pamięci, przy którym odwiedzający będą mogli kłaść kamienie lub zapalać znicze. Granice masowych grobów zostały oznaczone ścianami z kortenu – trwałego, rdzewiejącego metalu, pomiędzy którymi ułożono głazy i kamienie mające symbolizować tysiące Żydów zamordowanych przez nazistów w getcie warszawskim.

Upamiętnienie nie narusza ukształtowania zabytkowego cmentarza i stanowi tło dla   historycznych nagrobków. Swoim rozmiarem ma uświadamiać ogrom masowego grobu.

– Groby masowe na cmentarzu żydowskim to jedno z najważniejszych miejsc świadczących o tragicznej historii naszego miasta i jego mieszkańców – mówi Michał Laszczkowski Prezes Fundacji Dziedzictwa Kulturowego. – To wręcz niewyobrażalne, że na tak niewielkim obszarze pochowano tak wielu ludzi. Poruszające jest także, że czas zatarł pierwotne granice grobów i dopiero w zeszłym roku, 75 lat po wojnie, udało się nam je prawidłowo wyznaczyć i godnie upamiętnić pochowanych w nich Żydów – dodaje Michał Laszczkowski.

Koszt działań związanych ze stworzeniem upamiętnienia wyniósł milion trzysta tysięcy złotych. Wszystkie prace zostały sfinansowane dzięki środkom Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Groby i cmentarze wojenne w kraju”, a także Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie.

Prace archeologiczne, dzięki środkom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego  oraz Mazowieckiego Wojewódzkiego Urzędu Konserwatorskiego, wykonała firma Wykop na poziomie. Wszystkie działania  związane z upamiętnieniem organizowała Fundacja Dziedzictwa Kulturowego, która od 2017 roku prowadzi na cmentarzu żydowskim przy Okopowej prace konserwatorskie i porządkowe. Cały projekt i jego wykonanie ściśle nadzorowała Komisja Rabiniczna do spraw Cmentarzy działająca przy Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Na wiosnę upamiętnienie zostanie wzbogacone o tablice edukacyjne, a także trzy tysiące sześćset siewek barwinka pospolitego, który pokryje teren wokół  monumentu.

Fot. Groby Masowe Okopowa fot. Karol Dzik

Masz newsa? Interesujesz się inwestycjami w Warszawie? Pisz do nas na adres: redakcja@nowawarszawa.pl Śledź nas na bieżąco na Facebooku.

Wiadomości

Koniec SUPERSAMU na placu UNII Lubelskiej

W Sylwestra po niespełna dekadzie ostatni klienci będą mogli zrobić zakupy w Supersamie. Sklep po piędziesięcu latach znika całkowicie z placu...

Świąteczna iluminacja w Warszawie

Świąteczna iluminacja rozbłyśnie na Starym Mieście i Trakcie Królewskim w najbliższy sobotni wieczór. We wszystkie grudniowe weekendy oraz w czasie świąt,...

Od Służewa do Szpiegowa: osiedle Służew nad Dolinką

Służew nad Dolinką to bez wątpienia jedno z najbardziej wyjątkowych osiedli w Warszawie, mimo że niemal identyczne bloki znaleźć można...

Świąteczne atrakcje w Domach Towarowych Wars Sawa Junior

Domy Towarowe Wars Sawa Junior wielu warszawiakom i turystom odwiedzającym stolicę w grudniu kojarzą się z gorączką przedświątecznych przygotowań. W tym...

Cushman & Wakefield skomercjalizuje flagowy projekt STRABAG Real Estate

Firma doradcza Cushman & Wakefield została wybrana wyłącznym agentem odpowiedzialnym za komercjalizację części biurowej kompleksu Upper One w Warszawie....

Nowe rowery Veturilo już na wiosnę

Z warszawskich ulic zniknęły już rowery Veturilo, z których skorzystało w tym sezonie prawie 4 mln osób....

Polecane

Od Służewa do Szpiegowa: osiedle Służew nad Dolinką

Służew nad Dolinką to bez wątpienia jedno z najbardziej wyjątkowych osiedli w Warszawie, mimo że niemal identyczne bloki znaleźć można...

Świąteczne atrakcje w Domach Towarowych Wars Sawa Junior

Domy Towarowe Wars Sawa Junior wielu warszawiakom i turystom odwiedzającym stolicę w grudniu kojarzą się z gorączką przedświątecznych przygotowań. W tym...

#LatowBrowarach2022 wystawa zdjęć laureatów konkursu.

Lato już za nami, dlatego zapraszamy na wystawę 14 najlepszych zdjęć wykonanych podczas konkursu „Lato w Browarach”. Uczestnicy zgłosili za pośrednictwem...

Wystawy, koncerty, targi i inne wydarzenia. Jesień w Centrum Praskim Koneser to wiele wyjątkowych atrakcji

Wystawa prac Wojciecha Siudmaka, podróż do krainy Reksia, Praskie Dni Seniora czy Targowisko Sztuki. W październiku i listopadzie Centrum Praskie Koneser...

Na piechotę po Warszawie

W soboty 17 i 24 września wczesnym popołudniem odbędą się spacery po Warszawie zorganizowane przez centrum handlowe Westfield Arkadia oraz Galerię...

XII Warszawskie Targi Mieszkaniowe Dom 2022

Już w następny weekend (17-18.09.2022 ) w Pałacu Kultury i Nauki odbędą się Warszawskie Targi Mieszkaniowe DOM 2022. To już...