SERWIS O ŻYCIU W PRZESTRZENI MIEJSKIEJ I ARCHITEKTURZE

REDAKCJA

REKLAMA

Upamiętnienie w miejscu jednego z największych grobów masowych w Europie

Strona główna Infrastruktura Upamiętnienie w miejscu jednego z największych grobów masowych w Europie

Na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie dobiegły końca prace nad upamiętnieniem Żydów zmarłych lub zamordowanych na ulicach getta warszawskiego i pochowanych w jednym z największych grobów masowych w Europie.

W pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej w Warszawie pochówki Żydów zmarłych w stolicy odbywały się w indywidualnych grobach, zgodnie z tradycją i prawem żydowskim. Później, gdy w getcie warszawskim umierały dziesiątki i setki ludzi dziennie, zaczęto ich grzebać w masowym grobie na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej.  W dwóch dołach o wymiarach 10×10 i 10×20 metrów i głębokości 8 metrów spoczęło według historyków od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy bezimiennych ofiar nazistów.

Żydzi zamordowani w getcie warszawskim w czasie drugiej wojny światowej to ogromna strata dla całej światowej społeczności żydowskiej jak i dla społeczności Warszawy– dla jej życia duchowego, tradycji i kultury – mówi Michael Schudrich, Naczelny Rabin Polski. – W judaizmie dusza jest źródłem świętości, a ciało jest naczyniem, które nosi w sobie świętość. Zgodnie z tradycją i prawem żydowskim ludzkie ciało pozostaje święte nawet po śmierci i jest takie aż do dnia zmartwychwstania. Dlatego upamiętnienia tysięcy zmarłych Żydów i możliwość modlitwy we właściwym miejscu ich pochówku są dla nas bardzo ważne i potrzebne – dodaje Rabin Michael Schudrich.

Granice masowego grobu

Po wojnie ofiary Zagłady pochowane w grobie masowym na cmentarzu żydowskim przy Okopowej pozostawały nie upamiętnione, a granice grobu zacierały się. 

Groby masowe w Warszawie to dojmujący symbol końca społeczności żydowskiej stolicy – mówi Lesław Piszewski, Przewodniczący Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. W grobach tych spoczywają Żydzi, którzy umierali lub byli zabijani na ulicach getta warszawskiego. Ci, którzy dożyli do jego likwidacji, zostali w większości wymordowani podczas powstania w getcie, między 19 kwietnia a 16 maja 1943 roku, i w obozie zagłady w Treblince – dodaje Lesław Piszewski.

W latach sześćdziesiątych XX wieku artyści – Hanna Szmalenberg i Władysław Kalarus –  zaprojektowali upamiętnienie zamordowanych Żydów tworząc kamienny krąg z głazów z białego marmuru i czarną płytą z inskrypcją.

W 2021 roku dr Sebastian Różycki z Zakładu Fotogrametrii, Teledetekcji i Systemów Informacji Przestrzennej Politechniki Warszawskiej ustalił dokładne granice grobu. Było to  możliwe dzięki pracom badawczym prowadzonym na terenie cmentarza przez Fundację Dziedzictwa Kulturowego we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym, a także analizie fotografii lotniczych i zdjęć z lat 1941-1942 przechowywanych w ŻIH. Ustalenie granic spowodowało rozpoczęcie prac archeologiczno-porządkowych pod nadzorem Komisji Rabinicznej. W ich wyniku przeniesiono symboliczne pomniki, stojące w miejscu masowego grobu, do innej części cmentarza.

Upamiętnienie

Latem  2021 roku Zarząd Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie i Fundacja Dziedzictwa Kulturowego podjęli decyzję o upamiętnieniu ofiar Holokaustu w stolicy we właściwych granicach masowego grobu. Projekt monumentu wykonał zespół architektów z firmy Archiworks: Karol Dzik, Maciej Szpalerski i Krzysztof Matuszewski.

W centralnym miejscu upamiętnienia,  pomiędzy dwoma oryginalnymi wykopami,  stanął   ażurowy monument z zawieszonymi w powietrzu kamieniami, układający się w kształt złamanej kolumny – symbolu przerwanego życia. Poniżej znajduje się zachowana z pierwszego upamiętnienia płyta z inskrypcją. Pomnik jest najważniejszym punktem miejsca pamięci, przy którym odwiedzający będą mogli kłaść kamienie lub zapalać znicze. Granice masowych grobów zostały oznaczone ścianami z kortenu – trwałego, rdzewiejącego metalu, pomiędzy którymi ułożono głazy i kamienie mające symbolizować tysiące Żydów zamordowanych przez nazistów w getcie warszawskim.

Upamiętnienie nie narusza ukształtowania zabytkowego cmentarza i stanowi tło dla   historycznych nagrobków. Swoim rozmiarem ma uświadamiać ogrom masowego grobu.

– Groby masowe na cmentarzu żydowskim to jedno z najważniejszych miejsc świadczących o tragicznej historii naszego miasta i jego mieszkańców – mówi Michał Laszczkowski Prezes Fundacji Dziedzictwa Kulturowego. – To wręcz niewyobrażalne, że na tak niewielkim obszarze pochowano tak wielu ludzi. Poruszające jest także, że czas zatarł pierwotne granice grobów i dopiero w zeszłym roku, 75 lat po wojnie, udało się nam je prawidłowo wyznaczyć i godnie upamiętnić pochowanych w nich Żydów – dodaje Michał Laszczkowski.

Koszt działań związanych ze stworzeniem upamiętnienia wyniósł milion trzysta tysięcy złotych. Wszystkie prace zostały sfinansowane dzięki środkom Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Groby i cmentarze wojenne w kraju”, a także Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie.

Prace archeologiczne, dzięki środkom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego  oraz Mazowieckiego Wojewódzkiego Urzędu Konserwatorskiego, wykonała firma Wykop na poziomie. Wszystkie działania  związane z upamiętnieniem organizowała Fundacja Dziedzictwa Kulturowego, która od 2017 roku prowadzi na cmentarzu żydowskim przy Okopowej prace konserwatorskie i porządkowe. Cały projekt i jego wykonanie ściśle nadzorowała Komisja Rabiniczna do spraw Cmentarzy działająca przy Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Na wiosnę upamiętnienie zostanie wzbogacone o tablice edukacyjne, a także trzy tysiące sześćset siewek barwinka pospolitego, który pokryje teren wokół  monumentu.

Fot. Groby Masowe Okopowa fot. Karol Dzik

Masz newsa? Interesujesz się inwestycjami w Warszawie? Pisz do nas na adres: redakcja@nowawarszawa.pl Śledź nas na bieżąco na Facebooku.

Wiadomości

Nowocześnie i kompleksowo. Wyjątkowe możliwości organizacji eventów w warszawskim Hotelu Arche Krakowska

Kolekcja Hoteli Arche dała się już poznać swoim gościom, a także managerom i organizatorom, jako dostawca usług jakości premium,...

Warszawa podpisuje się pod Kartą Różnorodności

Kartę Różnorodności podpisał dziś Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. Karta to dobrowolne zobowiązanie pracodawców do działania na rzecz...

Warszawa więcej inwestuje w zabytki!

Miejscy radni po raz drugi w tym roku zdecydowali o przyznaniu dotacji z budżetu miasta na remont stołecznych...

Medicover przejmuje McFIT

Medicover sfinalizował przejęcie 14 najnowocześniejszych klubów fitness prowadzonych w Polsce przez McFIT, wiodącą europejską sieć fitness należącą do RSG Group. McFIT...

Plac Trzech Krzyży do przebudowy

Zarząd Dróg Miejskich ogłosił przetarg na przebudowę placu Trzech Krzyży. Powstanie kluczowy odcinek trasy rowerowej, a piesi zyskają...

Wyniki konkursu na zespół budynków Sądu Apelacyjnego i Sejmiku Województwa Mazowieckiego w Śródmieściu

W piątek ogłoszono wyniki konkursu na projekt budynków Sądu Apelacyjnego i Sejmiku Województwa Mazowieckiego przy ul. Świętojerskiej w Warszawie. Główną...

Polecane

Skąd się wziął Pałac Kultury i Nauki?

Pałac Kultury i Nauki jaki jest, każdy widzi. Jedni nazywają go radzieckim stemplem, wypalonym siłą na polskiej ziemi symbolem dominacji wrogiego...

Trzecia edycja największego targu roślin doniczkowych w Warszawie! 23-24 kwietnia 2022

W najbliższy weekend w Koneserze odbędzie się kolejna edycja największego targu roślin doniczkowych w Polsce. Po raz trzeci wydarzenie zawita do...

“WARSZAWSKIE NOCE I DNIE” WYSTAWA BY HASHTAGALEK

Od 9 kwietnia w woonerfie Haberbuscha i Schielego na terenie Browarów Warszawskich możecie podziwiać wystawę "WARSZAWSKIE NOCE I DNIE" autorstwa Aleksandra...

X edycja Biegu Na Szczyt Rondo 1 w randze Mistrzostw Europy!

Już 21 maja do warszawskiego biurowca Rondo 1 ponownie zawitają najlepsi biegacze po schodach z Polski i Europy. Bieg Na...

Miasto Moje – osiedle zaprojektowane z myślą o rodzinach

Białołęka należy obecnie do najprężniej rozwijających się dzielnic stolicy. Powstaje tu wiele inwestycji mieszkaniowych, a w tym Miasto ...

„Whielkie malarstwo” w Centrum Praskim Koneser. Największa wystawa The Krasnals już dostępna

120 obrazów najbardziej tajemniczych artystów w Polsce – The Krasnals – można do 3 kwietnia oglądać w Centrum Praskim Koneser. Wśród...